Kerstballen van toen

Kerstballen staan centraal als het om kerstversiering gaat. Toch moesten kerstbomen het voor de negentiende eeuw zonder kerstballen doen. Wist je dat een boom vroeger werd versierd met etenswaren?

Kerstballen van toenHet begin van de passie
Een gelukvondst van haar moeder was voor Annemieke Broekhuis het begin van een echte passie voor oude kerstversiering. “In een kringloopwinkel ontdekte ze een oud, verweerd kartonnen doosje met piepkleine kerstversiering. Huisjes, klokjes, boompjes; al die mooie kerstversieringen van vroeger maar dan in miniformaat. En dan nog helemaal gaaf en compleet. Mijn moeder vertelde dat ze zo’n doosje vroeger thuis ook had, heel bijzonder.” Inmiddels runt Annemieke een webwinkel met onder meer oude kerstversiering. Regelmatig gaat ze op pad om mooie pieken, ballen en engeltjes te zoeken. “Van alles wat we in de loop der jaren hebben gevonden, is dat doosje toch wel het meest speciaal.”

De vooloper van de kerstbal
De voorlopers van de antieke pieken en gekleurde glazen kerstballen waren natuurlijke materialen. “Vroeger gebruikte men overgebleven appels en noten om de kerstboom op te tuigen”, weet Annemieke. “Later werden deze verguld met bladgoud en zilver of ingepakt met glimmend papier. Ook werden figuren uit hars en van papier-maché gemaakt. En er kwamen huisgebakken koekjes en suikerwerkjes bij in de vorm van sterren, bellen, engeltjes en harten.” Suikerbomen, zo werden de eindejaarsbomen in Duitsland ook wel genoemd. Het land liep voorop in kerstversiering; in Nederland werd de kerstboom pas in de negentiende eeuw gezet. De rol voor lekkernijen in de boom werd kleiner met de opkomst van de glasblazerij. Wie het zich kon veroorloven, verving de appels midden negentiende eeuw door glazen kerstballen. De kostbaarheden waren aan de binnenzijde voorzien van een spiegelend laagje van tin, lood en zink, later zilvernitraat.

Kunstwerken voor in de boom
Duitsland bleef lang voorop lopen in de productie van kerstballen. Vooral de glasblazers van de stad Lauscha waren beroemd om hun prachtige kunstwerken. Behalve die glazen appeltjes, werden andere populaire kerstboomvormen geblazen. Druiventrosjes en hartjes bijvoorbeeld, maar ook heiligen, kinderen en dieren. Ze werden gevat in glas en afgewerkt met zilvernitraat, was en glaskorrels. Verfpigmenten werden gemengd met onder meer gelatine om de vormen te kleuren. “Echt oude kerstballen kun je nog herkennen aan de diepe, donkere tinten”, weet Annemieke. Onder invloed van de diverse stijlperiodes veranderde het uiterlijk van de kerstbal. Zo waren de Jugendstil ballen ingetogen van kleur en vaak verzilverd. Ook belangrijke uitvindingen inspireerden de kerstballenblazers, zoals de luchtballon en de auto.

Leeftijd is onbelangrijk
“Toch blijft het heel lastig om ze te dateren”, vertelt Annemieke. “Soms kun je de leeftijd schatten aan de hand van de dopjes of knijpertjes, als er een stempel in staat van het land van herkomst. Maar dopjes werden ook wel eens vervangen en dan word je op het verkeerde been gezet. En er bestaan ook nog eens heel mooie replica. Handig zijn de naslagwerken van verzamelaar Egbert Dikken. Vaak vergelijk ik nieuwe aanwinsten met de foto’s in zijn boekjes. Maar eigenlijk gaat het mij niet om de waarde of exacte leeftijd. Ik geniet gewoon heel erg van de sfeer. De donkere dagen voor kerst, de kaarsjes aan en al die mooie oude versieringen in de boom die al zo lang met liefde worden bewaard.”

Te koop?
- Webwinkel Brocante Basics (voorheen www.zolderzooi.nl) is de weken voor kerst éxtra feestelijk ingericht met oude kerstversiering. Eigenares Annemieke Broekhuis speurt er stad en land voor af. Specifieke zoekvragen zijn welkom.
- Een adres om zelf te snuffelen: D. Tabbernee, Benthuizerstraat 81 + 83 in Rotterdam, www.tabbernee.nl
- Kijk ook even op Hooot, zij hebben de mooiste kerstornamenten!
- Op Marktplaats wordt ook veel oude kerstversiering aangeboden.

Meer zien?
- In het Deutsches Weihnachtsmuseum in het Duitse Rothenburg ob der Tauber zijn zeldzaamheden en andere juweeltjes bewonderen. www.weihnachtsmuseum.com
- In Paleis Het Loo in Apeldoorn kun je van 14 december t/m 2 januari 2011 onder meer genieten van de zilveren kerstballen van Koningin Willemina tijdens ‘Drie eeuwen kerstversiering van de Oranjes’. www.paleishetloo.nl
- Op www.kerstmarkten.net vind je een overzicht van kerstmarkten en -evenementen in Nederland. Grote kans dat je er ook oude kerstversiering tegenkomt.

Origineel kerstcadeau
Ben je op zoek naar een leuk en origineel kerstcadeau? Op bedrukjeeigenkerstbal.nl kan je een persoonlijke kerstbal ontwerpen. Met bijvoorbeeld een foto van de jarige!

Meer lezen?
Leuk zijn de boekjes ‘Kerstversieringen uit de oude doos’ van kenner en verzamelaar Egbert Dikken. Ze zijn te bestellen (14,95 voor deel 1 en 23,- voor deel 2,) via de website www.oudekerstversiering.nl


Geef een reactie