Bakeliet van toen

Degelijk en prachtig: het glimmend zwarte materiaal dat zo kenmerkend is voor de stopcontacten, deurklinken en telefoons van het begin van de twintigste eeuw is nog steeds gewild. Producten als deurklinken worden zelfs nog steeds op kleine schaal geproduceerd.

Brocante bakelietJoke Lina en haar partner Cees zijn al jaren liefhebbers van oude kunststof voorwerpen. Voor kleurrijke opbergdozen, art deco radio’s en sieraden van bakeliet reisden ze heel Europa af. “We zagen dan ook vaak andere bakelieten producten liggen, zoals schakelmateriaal en deurbeslag. We hebben er zelf het huis niet voor, maar konden het ook niet laten liggen. Af en toe verkochten we eens wat via internet. Zo is twee jaar geleden onze webwinkel allbakelite.com ontstaan.” Bakeliet is een toevallige vondst van de Belg Baekeland, weet Joke. “Hij was een chemicus die onder meer het fotopapier heeft uitgevonden. In 1907 vond hij het eerste, geheel synthetische plastic uit; een thermohardende fenolhars. Baekeland ontdekte dat als je deze ‘kunststof’ verwarmt, het onder hoge druk in mallen kon persen tot elke mogelijke vorm. Hij patenteerde het materiaal onder de naam bakeliet, afgeleid van zijn eigen naam.”

Massaproductie
Al snel daarna openden bakelietfabrieken over de hele wereld hun deuren. “Bakeliet was het eerste materiaal dat massaproductie mogelijk maakte”, vertelt Joke. “Met behulp van ijzeren mallen konden ineens honderdduizenden van dezelfde asbakjes,  schakelkastjes en deurklinken worden gemaakt, in allerlei kleuren en vormen. Maar ook huisraad als lampen en telefoons en zélfs sieraden werden vervaardigd uit bakeliet. Niet voor niets werd bakeliet het materiaal van 1001 toepassingen genoemd.”

Bakeliet wordt opgevolgd door plastic
Voor de eerste wereldoorlog werden buitenlandse patenten niet erkend in Nederland, weet Joke. “Het verhaal gaat dat de hoge heren van Philips een kijkje namen in de Belgische Ebena fabriek en het geheime procedé op hun manchetten noteerden. Toen na de Eerste Wereld Oorlog het patent wel internationaal werd erkend, veranderde Philips de samenstelling iets en werd Philite door Philips gepatenteerd. Werknemers die vanaf die dag nog spraken van bakeliet, moesten een kwartje loon inleveren.” In Nederland werden veelal gebruiksvoorwerpen vervaardigd uit Bakeliet. In toonaangevende landen als Amerika, Engeland, Frankrijk en Duitsland ging de vormgeving een stapje verder en werden bijvoorbeeld ook fraaie sieraden geproduceerd. “Met de komst van plastic in de jaren vijftig was het snel gedaan met de bakelietindustrie”, vertelt Joke. “Plastic was makkelijker te maken en veel goedkoper bovendien.”

Nog steeds veel vraag
Eén van de kenmerken van bakeliet was de degelijke kwaliteit. “Bakelieten producten werden gemaakt voor de eeuwigheid”, aldus Joke. “Dat is zo’n honderd jaar later nog altijd te merken. Als we nu spullen binnen krijgen, poetsen we ze op en zien ze er weer uit als nieuw.” Vandaag de dag wordt bakeliet nog steeds vervaardigd in kleine fabrieken. Veelal gaat het om reproducties waarbij nog de oude mallen worden gebruikt. “Je ziet het materiaal ook weer terugkomen in nieuwe ontwerpen. Gucci maakt er bijvoorbeeld tasbeugels van. Maar de vraag naar oud bakeliet is ook nog altijd groot. Veel mensen zijn op zoek naar deurbeslag als de  ‘vrij’ en ‘bezet’ voor toiletdeuren in hun dertigerjaren woning.” De waarde van bakelieten spullen loopt volgens Joke enorm uiteen. “Van een paar euro voor een deurklink, tot enkele duizenden euro voor een verzamelitem als een Catalin radio.”

Bakeliet kopen?
Joke Lina runt www.allbakelite.com, een webshop waar je een bonte collectie bakelieten (gebruiks)voorwerpen vindt. Op de Verzamelaarsjaarbeurs in Utrecht, 9 en 10 april, wordt eveneens bakeliet aangeboden. www.verzamelaarsjaarbeurs.nl

Meer zien?
In Het Huis van Alijn in Gent zijn oude gebruiksvoorwerpen te bewonderen, waaronder van bakeliet. www.huisvanalijn.be
Op http://home.planet.nl/~kockpit/ vind je een grote database, opgezet in samenwerking met het Haags Gemeentemuseum.
Een virtueel museum is ingericht op www.bakelitemuseum.de

Meer lezen?
Mooi naslagwerk: ‘Bakeliet, een geïllustreerde gids voor verzamelobjecten van Bakeliet’ van Patrick Cook en Catherine Slessor (ISBN 9061136520). Tweedehands onder meer verkrijgbaar via www.allbakelite.com


2 reacties op “Bakeliet van toen”

  1. v. hagel zegt:

    Ik bezit een bakelieten (voorraad)bus van 17 cm hoog met een deksel van 15 cm doorsnede waarop de afk. Kart.Vorl. H. 13 staat. Weet u waarvoor dit voorwerp heeft gediend.

    Mvg. Vincent

  2. Redactie zegt:

    Beste Vincent, Helaas hebben we geen expertise op dat gebied. Wij adviseren je om er mee naar een antiquer te gaan en die om advies te vragen… Heel veel succes!
    Vriendelijke groeten, redactie Allesbrocante.nl

Geef een reactie